Lawenda jest jak szwajcarski scyzoryk!

Lawenda jest najbardziej przebadanym olejkiem na świecie!

Choć w świecie aromaterapii termin „najbezpieczniejszy” zawsze wymaga pewnej ostrożności (bo każdy olejek to silnie skoncentrowana substancja chemiczna), to lawenda lekarska (Lavandula angustifolia) faktycznie zapracowała na ten tytuł. W literaturze naukowej i medycznej jest uznawana za jeden z najbardziej wszechstronnych i najmniej toksycznych olejków eterycznych na świecie.

W aptekach olejek lawendowy oraz ekstrakty z tej rośliny znajdziemy w kilku grupach produktów leczniczych (w tym lekach OTC, czyli dostępnych bez recepty):

• Doustne leki na lęk i bezsenność: Najbardziej znanym, zarejestrowanym produktem leczniczym są kapsułki miękkie zawierające standaryzowany olejek lawendowy (w dawkach takich jak 80 mg, znane na rynku pod nazwami handlowymi np. Lasea czy Lactive). Są one stosowane w leczeniu przejściowego stanu obniżonego nastroju, niepokoju i trudności z zasypianiem.

• Leki uspokajające i nasercowe (krople): Wyciągi z lawendy wchodzą w skład tradycyjnych, złożonych kropli uspokajających i nasercowych (np. Krople uspokajające, Kardiol C), gdzie współdziałają z walerianą, melisą czy głogiem.

• Preparaty do stosowania na skórę: Olejek lawendowy jest składnikiem maści, żeli i płynów o działaniu rozgrzewającym, przeciwbólowym i przeciwzapalnym, stosowanych przy bólach mięśniowych, stawowych oraz nerwobólach (np. Amol, Argol).

• Leki na ukąszenia i regenerację skóry: Ze względu na działanie antyseptyczne i łagodzące świąd, lawenda pojawia się w preparatach aptecznych łagodzących skutki ukąszeń owadów oraz w maściach przyspieszających regenerację naskórka po oparzeniach.

Lawenda cieszy się wyjątkowym statusem bezpieczeństwa

• Wyjątkowo niski wskaźnik podrażnień i toksyczności

Większość olejków eterycznych bezwzględnie wymaga mocnego rozcieńczenia w oleju bazowym , ponieważ mogą wywołać podrażnienia, a nawet oparzenia chemiczne. Lawenda lekarska ma tak niski indeks toksyczności ostrej i podrażnień skóry, że w literaturze fachowej jest wymieniana jako jeden z bardzo niewielu olejków, które w nagłych wypadkach-np. przy punktowym oparzeniu czy ukąszeniu owada-można zastosować na skórę bezpośrednio, bez rozcieńczenia (u dorosłych, na niewielkim obszarze).

•  Łagodny profil chemiczny

Głównymi składnikami olejku z lawendy wąskolistnej są linalol oraz octan linalilu. W przeciwieństwie do olejków bogatych w fenole (jak tymianek czy oregano) czy ketony (jak szałwia lekarska), związki zawarte w lawendzie są niezwykle łagodne dla tkanki skórnej oraz wątroby. Nie wykazują one działania drażniącego ani fototoksycznego (czyli skóra po ich użyciu nie reaguje oparzeniem pod wpływem promieni słonecznych, jak ma to miejsce w przypadku cytrusów).

Bezpieczeństwo w skrajnych grupach wiekowych

Lawenda to absolutny fundament tzw. „aromaterapii bezpiecznej dla rodziny”. Ze względu na swoją delikatność, przy zachowaniu odpowiednich, bardzo niskich stężeń (rzędu 0,25-0,5%), jest jednym z pierwszych i najchętniej rekomendowanych olejków do stosowania u:

• Małych dzieci i niemowląt (w celu wyciszenia, wsparcia snu czy przy odparzeniach pieluszkowych).

• Seniorów (którzy często mają bardzo cienką, wrażliwą skórę i przyjmują wiele leków).

Synergiczne działanie składników lawendy przekłada się na szerokie spektrum właściwości terapeutycznych.

Emocje, stres i sen

• Łagodzenie stresu i lęku: Inhalacja olejkiem lawendowym bezpośrednio z dłoni, użycie w dyfuzorze ultradźwiękowym (3–5 kropli) lub aplikacja na skórę (np. na nadgarstki) prowadzi do aktywacji receptorów GABA w mózgu, co wywołuje uczucie relaksu i spokoju, pomaga również obniżyć poziom kortyzolu (hormonu stresu)

• Wsparcie zdrowego snu: Skropienie rogu poduszki 1–2 kroplami czystego olejku lub zastosowanie mgiełki lawendowej na pościel ułatwia wyciszenie przed snem i wydłuża fazę głębokiego odpoczynku.

• Relaksująca kąpiel: Dodanie 5–10 kropli olejku rozcieńczonego wcześniej w podłożu (np. w soli EPSOM, oleju bazowym lub mleku) do ciepłej wody natychmiast rozluźnia napięcia mięśniowe po całym dniu.

W metaanalizie badań z 2015 roku opublikowanej w The Journal of Alternative and Complementary Medicine stwierdzono, że aromaterapia z użyciem lawendy skutecznie poprawia jakość snu, zwłaszcza u osób starszych i pacjentów w szpitalach. Wystarczy 15–30 minut dyfuzji lawendy przed snem, by poprawić jego długość i jakość.

Jedno z najbardziej udokumentowanych działań lawendy to redukcja stresu i lęku. W randomizowanym badaniu klinicznym z 2010 roku opublikowanym w Phytomedicine, zastosowanie kapsułek z olejkiem lawendowym (Silexan) wykazało porównywalną skuteczność do lorazepamu w leczeniu uogólnionych zaburzeń lękowych, bez działania uzależniającego i efektów ubocznych typowych dla leków benzodiazepinowych (Kasper et al., 2010).

Działanie przeciwbólowe na ból głowy, mięśni czy stawów

Lawenda lekarska wykazuje silne, naukowo potwierdzone działanie przeciwbólowe, rozkurczowe oraz przeciwzapalne. Co ciekawe, w przypadku bólu lawenda działa dwutorowo: fizycznie (bezpośrednio na tkanki i receptory) oraz neurologicznie (wyciszając sygnały bólowe w mózgu).

• Lawenda działa silnie sedatywnie (uspokajająco) na ośrodkowy układ nerwowy, obniża ciśnienie krwi i rozluźnia te napięcia.
  • Rozetrzyj 1–2 krople olejku w dłoniach, złóż je w „łódeczkę” i bierz głębokie wdechy przez kilka minut.
  • Wmasuj kroplę olejku (w rozcieńczeniu) w skronie, kark oraz podstawę czaszki. Możesz też przyłożyć zimny, wilgotny okład nasączony 2 kroplami lawendy na czoło.
• Zawarty w lawendzie linalol blokuje przewodnictwo impulsów nerwowych w synapsach (zmniejsza pobudliwość nerwowo-mięśniową) oraz działa przeciwzapalnie. Dodatkowo wmasowanie olejku poprawia lokalne krążenie krwi, co przyspiesza usuwanie kwasu mlekowego z tkanek i rozluźnia napięte włókna mięśniowe.
  • zastosuj do masażu Rozcieńcz 5–8 kropli czystego olejku lawendowego w łyżce stołowej oleju bazowego i intensywnie wmasuj w bolące mięśnie
  • dodaj 10 kropli olejku wymieszanego z dwiema szklankami soli Epsom do ciepłej kąpieli-magnez z soli i związki rozkurczowe z lawendy dadzą natychmiastową ulgę
• Związki czynne lawendy hamują napływ jonów wapnia do komórek mięśni gładkich, z których zbudowane są jelita oraz macica. Dzięki temu mięśnie przestają się gwałtownie kurczyć, co przynosi ulgę w bólu spowodowanym wzdęciami, kolkami, niestrawnością na tle nerwowym (tzw. żołądek stresowy) czy bolesnym miesiączkowaniem.
  • Rozcieńcz 3–4 krople olejku lawendowego w odrobinie oleju bazowego i wykonaj delikatny masaż brzucha zgodnie z ruchem wskazówek zegara.
  • Dodaj 4 krople olejku do miski z ciepłą wodą, zanurz w niej ręcznik, wyciśnij i przyłóż do podbrzusza lub żołądka.

Badania opublikowane w European Journal of Neurology wykazały, że inhalacja olejkiem lawendowym przez 15 minut wczesnego stadium migreny znacząco zmniejsza nasilenie bólu u większości pacjentów.

Badania wykazały, że lawenda może łagodzić bóle mięśniowe i napięciowe. W 2013 roku Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine opublikowało badanie, które wykazało, że masaż z użyciem olejku lawendowego znacząco zmniejszał dolegliwości bólowe u pacjentek cierpiących na bóle menstruacyjne.

Właściwości antybakteryjne i przeciwzapalne

Olejek lawendowy działa również antyseptycznie. Badania in vitro wykazały jego skuteczność przeciwko szczepom Staphylococcus aureus, E. coli i Candida albicans. Może być więc skutecznym wsparciem przy:

• drobnych skaleczeniach,

• ukąszeniach owadów,

• trądziku i podrażnieniach skóry.

Regeneracja i pielęgnacja skóry i kosmetologia

• Oparzenia i zranienia: Na drobne, powierzchniowe oparzenia (np. kuchenne) lub otarcia naskórka można nałożyć kroplę czystego olejku lawendowego, aby natychmiast uśmierzyć ból i zapobiec powstawaniu pęcherzy.

• Regeneracja i łagodzenie podrażnień: Dodanie kropli olejku do codziennego kremu lub oleju do twarzy wspomaga gojenie stanów zapalnych, zmniejsza zaczerwienienia i reguluje wydzielanie sebum (świetne przy cerze trądzikowej).

• Tonizowanie skóry: Hydrolat lawendowy (woda kwiatowa) idealnie sprawdza się jako naturalny, odświeżający tonik przywracający skórze odpowiednie pH, szczególnie po myciu lub w upalne dni.

• Masaże liftingujące i relaksacyjne: Olejek lawendowy połączony z olejem bazowym lub migdałowym tworzy idealną bazę do głębokich masaży twarzy (np. Kobido) oraz ciała, działając jednocześnie na mięśnie i zmysły.

Dom i naturalne ogrodnictwo

• Ochrona odzieży (przed molami): Umieszczenie w szafach woreczków z suszem lawendowym lub bawełnianych krążków nasączonych olejkiem skutecznie odstrasza mole odzieżowe.

• Naturalne repelenty i środki czystości: Lawenda połączona z wodą i octem tworzy antybakteryjny płyn do czyszczenia blatów. Spray na bazie wody i olejku lawendowego pomaga też odstraszać komary i kleszcze.

• Ekologiczna ochrona ogrodu: Sadzenie krzewów lawendy w ogrodzie przyciąga pożyteczne zapylacze (pszczoły, trzmiele), a intensywny zapach jej olejków naturalnie zniechęca uciążliwe ogrodowe gryzonie (np. nornice) oraz niektóre szkodniki roślin.

Bezpieczeństwo stosowania

Lawenda jest jednym z najbezpieczniejszych olejków eterycznych, także dla dzieci i kobiet w ciąży (od drugiego trymestru i tylko po konsultacji z lekarzem lub aromaterapeutą). Jednak jak każdy olejek, może wywołać reakcję alergiczną, zaleca się test płatkowy przed pierwszym użyciem na skórze. Można posmarować w zgięciu łokcia lub pod kolanami i sprawdzić po kilku minutach czy nie ma reakcji alergicznych.

Podsumowując, lawenda to nie tylko piękny zapach -to potężne, naturalne narzędzie terapeutyczne. Badania potwierdzają jej skuteczność w redukcji stresu, poprawie snu, łagodzeniu bólu i wspieraniu zdrowia skóry. Warto mieć ją zawsze pod ręką-jako pierwszy krok w kierunku naturalnego wsparcia zdrowia całej rodziny, jednak warto przypomnieć, że należy wybierać produkty, które są przebadane, bezpieczne i mają właściwy chemotyp.

Wybrane źródła naukowe:

• Kasper, S. et al. (2010). Lavender oil preparation Silexan is effective in generalized anxiety disorder. Phytomedicine, 17(2), 94–99.

• Lillehei, A. S., & Halcon, L. L. (2014). A systematic review of the effect of inhaled essential oils on sleep. The Journal of Alternative and Complementary Medicine, 20(6), 441–451.

• Kritsidima, M. et al. (2010). The effects of lavender scent on dental patient anxiety levels: a cluster randomized-controlled trial. Community Dentistry and Oral Epidemiology, 38(1), 83–87.

• Koulivand, P. H., Khaleghi Ghadiri, M., & Gorji, A. (2013). Lavender and the nervous system. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2013.

Ciekawostki

Lawenda skrywa mnóstwo fascynujących tajemnic, ale jedna z najciekawszych wiąże się z historią współczesnej medycyny i… pewnym laboratoryjnym wypadkiem.

Czy wiesz, że to właśnie lawendzie zawdzięczamy narodziny współczesnej aromaterapii?

W 1910 roku francuski chemik i perfumiarz, René-Maurice Gattefossé, pracował w swoim laboratorium, gdy doszło do groźnej eksplozji. Badacz dotkliwie poparzył sobie rękę. Intuicyjnie, szukając natychmiastowej ulgi, zanurzył oparzoną dłoń w najbliższym naczyniu z płynem, którym okazał się czysty olejek eteryczny z lawendy lekarskiej (Lavandula angustifolia).

Gattefossé był zdumiony efektami:

• Ból ustąpił niezwykle szybko.

• Rana zagoiła się w zaskakującym tempie, nie wykazując żadnych śladów infekcji.

• Co najważniejsze – na skórze nie pozostały praktycznie żadne blizny.

Narodziny terminu Zachwycony tym doświadczeniem chemik porzucił dotychczasowe ramy czystego perfumiarstwa i poświęcił resztę życia na badanie właściwości terapeutycznych roślin. To właśnie on w 1937 roku wydał przełomową książkę, w której po raz pierwszy w historii użył słowa „Aromathérapie”.

Można więc śmiało powiedzieć, że lawenda dosłownie „uratowała skórę” twórcy nowoczesnej aromaterapii!